Vài ý lẩm cẩm quanh chuyện “làm việc nhóm”
Trong lĩnh vực thiết kế có một câu nói khá nổi tiếng thế này: “Con lạc đà chẳng qua là con ngựa được thiết kế bởi một hội đồng”. Tất nhiên bài viết này không nhằm mục đích bàn về chuyện lạc đà hay chuyện ngựa. Tôi thường nghe từ những người làm nghề thiết kế (đồ họa, kiến trúc,…) những câu đại loại thế này “Còn lâu mình mới làm được những thứ (đẹp) như bọn nó″. Nó ở đây được hiểu là “nước ngoài” hay nói một cách ngắn gọn là… Tây. Nhưng tại sao lại “còn lâu” và “lâu” là bao lâu? Hãy thử tìm hiểu trong chính cách làm việc của mình, biết đâu sẽ tìm được câu trả lời khả dĩ…
Thử dạo qua ĐH MTCN, trèo lên tầng 3 mà xem những sản phẩm mẫu của sinh viên được trưng bày. Tôi dám đảm bảo với bạn, rằng trình độ thiết kế của sinh viên chúng ta hoàn toàn không tệ. Nhưng có điều đáng tiếc là cái trường đó có xu hướng dạy sinh viên làm ra sản phẩm để trưng bày hơn là để đưa vào cuộc sống. Tôi cũng đã có dịp xem vài cuộc triển lãm sản phẩm thiết kế của sinh viên MTCN (gần nhất là dịp tháng 5 vừa rồi ở Ngô Quyền). Các sản phẩm rõ ràng là rất đẹp. Nhưng vấn đề là ở chỗ những cái đó bày ra cho ai xem? Dân kinh doanh chẳng mấy khi vào đó, dân thường lại càng không. Vậy là các sản phẩm rất đẹp kia cuối cùng chỉ là bày ra để thầy trò vỗ tay khen ngợi nhau. Chấm… chưa hết.
Sinh viên ra trường thường rơi vào các công ty với yêu cầu đại loại như “có khả năng làm việc nhóm” hay “có tinh thần tập thể”. Hơ! có lẽ đây chỉ là cách nói khác của “Tao bảo thì mày phải nghe, nếu không nghe là kém năng lực” đấy nhỉ. Người ta thường bị thuyết phục bởi một lý thuyết (hiện vẫn còn rất mập mờ) rằng làm việc nhóm sẽ là sự “kết hợp”, hay nói một cách khác là “phép cộng” của kiến thức và năng lực. Xin lỗi!… Tôi không đồng ý với quan điểm này mặc dù nhiều người cổ xúy cho nó. Trong lĩnh vực thiết kế, hay nói rộng là những việc liên quan đến sáng tạo, sự kết hợp của những cái đầu sẽ tạo ra sự “cộng hưởng”. Nó là “phép nhân” kia đấy thưa bạn yêu quý.
Luôn có một định lượng năng lực cần thiết để giải quyết một công việc cụ thể nào đó. Ta hãy biểu diễn nó bằng 1 đơn vị. Nhóm của bạn có 3 người với năng lực (giả định cho công việc cụ thể đó) lần lượt là 1/2, 1 và 3. Thế nào? Bạn có cho rằng ta sẽ có một nhóm với khả năng giải quyết vấn đề bằng 4.5 lần định lượng cần thiết không? Trên thực tế, khả năng chung của cả nhóm là phép nhân của cả 3, nghĩa là nhóm đó chỉ có năng lực bằng 1.5 lần số cần thiết, vừa đủ để giải quyết công việc. Sẽ tốt hơn nhiều nếu như chuyển người có năng lực 1/2 kia sang làm công việc khác, cái công việc mà ở đó năng lực của hắn là 3 chẳng hạn. Trên đây chỉ là một ví dụ để bạn hình dung. Thực tế phức tạp hơn rất nhiều. Năng lực cá nhân không phải là thứ có thể định lượng một cách dễ dàng (Khả năng tự học là một tham số lớn, nhưng xin bàn đến vào một dịp khác). Tôi dùng ví dụ trên chỉ để minh họa cho quan điểm về khả năng giải quyết vấn đề của một nhóm mà thôi. Bạn hãy tự hình dung thảm họa sẽ xảy đến như thế nào nếu như một nhóm được ghép bởi những cá thể có năng lực dưới 1. Vậy đấy… Chỉ có một cách duy nhất để tránh thảm họa. Đó là ghép vào nhóm đó một cái đầu khổng lồ. Khổng lồ tới mức nào? Bạn hoàn toàn có thể tự tính lấy bằng vài phép tính số học đơn giản.
Trở lại với việc thiết kế. Bạn đang có một nhóm gồm toàn những cá nhân xuất sắc. Những cá nhân có năng lực tới 2 hoặc thậm chí là 5 lần định lượng cần thiết. Ồ tuyệt…! Bạn hài lòng và cho rằng công việc sẽ chạy băng băng? Thực tế xấu xí hơn nhiều. Ta sẽ luôn phải ghép nhóm này với những cá nhân hay nhóm khác trong quá trình làm việc. Khách hàng, sếp, v…v… Những vị này đương nhiên có năng lực rất cao trong những việc khác. Nhưng riêng trong lĩnh vực design của chúng ta thì (thông thường) lại… rất lùn. “Quyền được đòi hỏi”, “sự tự tôn” và “quyền lãnh đạo” sẽ nhân con số biểu thị định lượng năng lực (thường luẩn quẩn đâu đó quanh con số 1/2) lên nhiều lần nữa. Bạn hình dung được không…? Chỉ cần vài cá nhân kiểu này ghép vào nhóm của bạn (làm sao tránh được chứ), đảm bảo năng lực của nhóm sẽ tụt một cách thê thảm. Thậm chí… đi đứt.
Vậy đấy! Hãy cẩn thận nếu như bạn có ý định thiết kế một con ngựa. Thứ mà bạn nhận được rất có thể nó sẽ không phải là một con tuấn mã mà bạn đã hình dung. Nhân đây cũng xin nói thêm rằng đôi khi không làm gì cả lại là việc có ích. Giác ngộ tới mức nào là tùy ở bạn. 
Tuyệt đối hay! Vỗ tay. Bộp bộp bộp :p
Kinh nghiệm cá nhân em từ trước đến nay, làm việc nhóm sẽ có kết quả tốt nhất nếu các thành viên có năng lực tương xứng nhau và có cùng 1 chí hướng (trong lĩnh vực mà nhóm đang làm). Tất nhiên nếu năng lực kém đều thì không làm được gì rồi.
ôi quả là 1 kinh nghiệm, 1 cách nhận thức rõ vấn đề khi làm việc theo nhóm, giờ em mới biết.
cám ơn bac NHK